baca - kana temizleme makinalarĂ˝

ÝLETÝÞÝM

Ýlinizde veya ilçenizde, Baca va kanalizasyonlarda sĂ˝hhi tesilatlarda, kanalizasyon temizleme, tĂ˝kanĂ˝klĂ˝k açma, kanal açma, baca temizleme ve tĂ˝kanĂ˝klĂ˝klarĂ˝ giderme konusunda hizmet vermek, artan binalarla birlikte her geçen gün acil ihtiyaç gelen bu sektörde, öncü kuruluĂž olmak için bizimle iletiĂžime geçmeniz yeterli.

ÝSTANBUL Tel :
(0 212) 531 97 30

KONYA Tel :
(0 332) 236 35 15

Soba Zehirlenmesine ÇözĂźm Ve Baca Temizlemenin Önemi PDF Yazdýr E-posta

1. GiriĂž

Türkiye'de her yĂ˝l bina yangĂ˝nlarĂ˝nĂ˝n %20'i temizlenmeyen bacalardan ileri gelmektedir. Bacalar temizlenmediĂ°inden dolayĂ˝ milyarlarca liralĂ˝k konutlar yanarak tahrip olmaktadĂ˝r. TemizlenmemiĂž ve doĂ°ru kurulmamýÞ sobalardan dolayĂ˝ özellikle rüzgarlĂ˝ havalarda evlerde baca tepmesi dediĂ°imiz olaylar sĂ˝k aralĂ˝klarla meydana gelmektedir. Baca gazĂ˝nĂ˝n tepmesi sonucu gaz içinde bulunan çok zehirli karbon monoksit gazĂ˝ zehirlenmelere neden olmaktadĂ˝r. YĂ˝lda en az bir defa bacalarĂ˝n temizlenmesi gereklidir.

Bacalar temizlenmediĂ°i ve yakĂ˝cĂ˝lar (sobalar, Ăžofbenler ve kombiler) doĂ°ru Ăžekilde doĂ°ru yere kurulmadýðý zaman yakĂ˝tlar (kömür, odun, doĂ°al gaz, LPG, karosen ve gaz yaĂ°Ă˝) eksik ve verimsiz yanmaktadĂ˝r. Eksik yanma sonucu oluĂžan kirli gazlar ve partiküller baca tĂ˝kanmasĂ˝na neden olmaktadĂ˝r. Böylece her yĂ˝l onlarca kiĂži evlerinde zehirlenmekte ve hatta ölmektedirler. Bir binanĂ˝n yĂ˝llĂ˝k baca temizleme maliyeti ise bina büyüklüĂ°üne baĂ°lĂ˝ olarak 40-150 milyon TL. arasĂ˝nda deĂ°iĂžmektedir.

Baca temizliĂ°i için Türkiye'de en uygun aylar Haziran ve Eylül'dür. Valilikler, belediyeler, doĂ°al gaz daĂ°Ă˝tĂ˝m Ăžirketleri ve kömür satĂ˝cĂ˝larĂ˝ bu aylarda baca temizliĂ°i için halkĂ˝ her yĂ˝l uyarmalĂ˝lar. Mutlaka baca temizliĂ°i yaptĂ˝rmalarĂ˝nĂ˝ saĂ°lamalĂ˝lar. BacalarĂ˝n nasĂ˝l temizleneceĂ°i ve sobalarĂ˝n, kombilerin, Ăžofbenlerin odalara nasĂ˝l kurulacaĂ°Ă˝ öĂ°retilmelidir.

Belediyeler ve doĂ°al gaz daĂ°Ă˝tĂ˝m Ăžirketleri ve kömür satĂ˝cĂ˝larĂ˝, baca temizliĂ°i yapacak firmalarĂ˝n elemanlarĂ˝nĂ˝ eĂ°itmeliler. BacalarĂ˝n nasĂ˝l temizleneceĂ°ini öĂ°retmeliler. Baca temizliĂ°inde kullanĂ˝lacak aletleri göstermeliler. Temizlik firmalarĂ˝nĂ˝n bu aletleri kullanmalarĂ˝nĂ˝ saĂ°lamalĂ˝lar. Kömür ve odun satĂ˝cĂ˝larĂ˝ bu konuda tüketicilere hizmet vermeliler.

 

Maddi imkanĂ˝ olmayanlarĂ˝n bacalarĂ˝nĂ˝ nasĂ˝l temizleyecekleri broĂžür basĂ˝larak Ăžekillerle anlatĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r.

Bacalarda mutlaka baca baĂžlýðý kullanĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r. Aksi durumda rüzgarlĂ˝ havalarda zararlĂ˝ ve zehirli gazlar teperek zehirlenmelere neden olur.

Bacalar yeterli oranda yalĂ˝tĂ˝mlĂ˝ olmalĂ˝dĂ˝r. YalĂ˝tĂ˝lmamýÞ bacalar hĂ˝zlĂ˝ Ăžekilde soĂ°ur. SoĂ°uyan bacalarda sĂ˝cak gaz içindeki nem yoĂ°unlaĂžarak bacalarda daha hĂ˝zlĂ˝ tĂ˝kanmalara ve duvarlarda lekelenmelere neden olur. Sobada baca çekiĂži ve yanma verimliliĂ°i düĂžer.

Zehirlenmelerin ana sebeplerinden biride sobalarĂ˝n ve Ăžofbenlerin doĂ°ru Ăžekilde doĂ°ru yere kurulmamasĂ˝dĂ˝r. Soba ve Ăžofben kurarken nelere dikkat edileceĂ°i detaylĂ˝ bir Ăžekilde anlatĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r. Borularla ilgili gerekli kurallar öĂ°retilmelidir. Bu bilgiler halkĂ˝mĂ˝za doĂ°ru Ăžekilde anlatĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r.

Ekte hazĂ˝rlanan bilgiler hem insanlarĂ˝mĂ˝za hem de belediyelerimize yardĂ˝mcĂ˝ olmasĂ˝ için hazĂ˝rlanan bir rehberdir.

2. Soba ve Bacalarla Ýlgili Talimatnameler

•  BACALARIN KURUM BAÐLAMASI BACA ÇAPININ KÜÇÜLMESÝNE VE SOBA YANMA VERÝMLÝLÝÐÝNÝN DÜÞMESÝNE NEDEN OLUR. SOBA KURMADAN ÖNCE BORULAR VE BACALAR MUTLAKA TEMÝZLENMELÝ.

•  BACA YÜKSEKLÝÐÝNÝN YETERLÝ OLMASI, BACA ÇEKÝÞÝNÝ ÝYÝLEÞTÝRECEÐÝNDEN ETKÝLÝ BACA YÜKSEKLÝÐÝ TEK KATLI BÝNALARDA VE ÇOK KATLI BÝNALARIN EN ÜST KATINDA EN AZ 3,5 M. VE EN FAZLA 5 M. OLMALI.

•  BACANIN ÇATIDAN ÝTÝBAREN YÜKSEKLÝÐÝ EN AZ 1 M. OLMALI.

•  ÇEVRESÝNDEKÝ ENGELLERDEN ETKÝLENMEMESÝ ÝÇÝN BACALARIN ÇATININ EN TEPE NOKTASINDAN ÝTÝBAREN YÜKSEKLÝÐÝ EN AZ 50 - 80 CM. OLMALI.

•  BACA ÇEVRESÝNDE TÜRBÜLANS OLUÞMAMASI ÝÇÝN BACA HERHANGÝ BÝR ENGELDEN (YÜKSEK BÝNA, AÐAÇ GÝBÝ) EN AZ 6 M. UZAKTA OLMALI.

•  DUMAN GAZLARININ AKIÞ HIZIN HER NOKTADA AYNI OLMASI ÝÇÝN BACALARIN KESÝT ALANI HER NOKTADA AYNI OLMALI. BACA ÇAPININ EN AZ 13 CM. OLMASI TAVSÝYE EDÝLÝR.

•  DUMAN GAZININ SOÐUYARAK AÐIRLAÞMASI VE BACA ÇEKÝÞÝNÝN KÖTÜLEÞMESÝNÝ ÖNLEMEK ÝÇÝN BACANIN GEÇTÝÐÝ DUVARIN ET KALINLIÐI EN AZ 10 CM. OLMALI.

•  BACA GAZININ SOÐUYARAK SIZMASINI ÖNLEMEK ÝÇÝN BACA ÜZERÝNDE YARIK VE ÇATLAK OLMAMALI. BACA ĂÇ YÜZEYÝ PÜRÜZSÜZ OLMALI.

•  BACA GAZININ SOÐUYARAK AÐIRLAÞMASINI VE BACA TEPMESÝNÝ ÖNLEMEK ÝÇÝN SOBA BORUSU PENCERE VEYA DUVAR DELÝNEREK UZATILMAMALI. UZATILMIÞSA HAVA ÝLE TEMASTA OLAN KISIMLARI MUTLAKA YALITILMALI.

•  RÜZGARLI HAVALARDA BACA TEPMESÝNÝ VE YAÐMUR SUYUNUN BACA ÝÇÝNÝ ISLATMASINI ÖNLEMEK ÝÇÝN, BACADA BACA BAÞLIÐI OLMALI.

•  ODANIN HIZLA SOÐUMASINI VE BACA ÇEKÝÞÝNÝN KÖTÜLEÞMESÝNÝ ÖNLEMEK ÝÇÝN SOBANIN KURULU OLDUÐU ODADAKÝ PENCERE VE KAPININ KIRIK CAMLARI TAMÝR EDÝLMELÝ.

•  DUMAN GAZININ SOÐUYARAK ODA ÝÇÝNE SIZMASINI ÖNLEMEK VE ISININ SICAK HAVAYI DIÞARI ATMAMAK ÝÇÝN KAPI VE PENCERE ÇERÇEVESÝ ÝLE DUVAR ARASINDA YARIK, ÇATLAK, BOÞLUK OLMAMALI, VARSA DIÞARIDAN SIZDIRMAZ OLMASI SAÐLANMALI.

•  ISININ SICAK HAVAYI DIÞARIYA ATMAMAK ÝÇÝN ÇERÇEVE /KANAT ARASI HAVA SIZDIRMAZ OLARAK YAPILMALI.

•  GECELERÝ SOBANIN KISIK YAKILMASINDAN VE CAM KENARLARINDAKÝ HAVA KAÇAKLARINDAN DOLAYI ODA HIZLA SOÐUR, KAÇAKLAR TAMÝR EDÝLMELÝ.

•  DUVARLARDA YARIK, ÇATLAK VARSA KIÞ GELMEDEN ÖNCE MUTLAKA DIÞARIDAN TAMÝR EDÝLMELÝ.

•  BETON BLOKLAR SICAKLIK DEÐÝÞÝMÝNDEN ETKÝLENDÝÐÝNDEN, BETON OLAN DAÝRENÝN ÇATISI HAVA ÝLE DOÐRUDAN TEMAS HALÝNDE ÝSE MUTLAKA YALITILMALIDIR.

YUKARIDAKÝ ESASLARA UYMAYAN DAÝRELERDE VE ÝÞYERLERÝNDE KIÞIN HER AN YANGIN ÇIKABÝLÝR VE ZEHÝRLENME HADÝSELERÝ YAÞANABÝLÝR. LÜTFEN YUKARDA KÝ ESASLARA UYALIM!

3.1. Pencere veya Duvar Delinerek Yapýlan Bacalar

Þekil 1. Pencere veya duvar delinerek soba borusundan baca oluĂžturulmuĂžsa bu tür bacalarda yükselen gazlar meteorolojik deĂ°iĂžikliklerden etkilenir. GazlarĂ˝n bacada yükselerek havaya atĂ˝lmasĂ˝nĂ˝ etkileyen en önemli parametrelerden birisi baca gazĂ˝ sĂ˝caklýðý ile hava sĂ˝caklýðý arasĂ˝ndaki farktĂ˝r.

Hava soĂ°uduĂ°u ve sobada yanma yavaĂžladýðý zaman yalĂ˝tĂ˝msĂ˝z veya hava ile direk temastaki bacalarda sĂ˝cak gazlar hĂ˝zla soĂ°ur. SoĂ°uyan baca gazĂ˝nĂ˝n yoĂ°unluĂ°u artar. SoĂ°uk baca gazlarĂ˝nĂ˝n yoĂ°unluĂ°u aynĂ˝ sĂ˝caklĂ˝ktaki havadan daha büyüktür. Böylece bacada gaz basĂ˝ncĂ˝ düĂžer ve dumanĂ˝n bacada yükselmesi zorlaÞýr. Yükselmesi zorlaĂžan bacadaki gazlar soba ve boru çevresindeki çatlak, delik gibi boĂžluklardan odaya sĂ˝zar. Odaya sĂ˝zan baca gazĂ˝ içindeki karbon monoksit zehirlenmelere neden olur.

Pencere veya duvar delinerek soba borusundan baca oluĂžturulan konutlarda sĂ˝k aralĂ˝klarla zehirlenmeler olur. DolayĂ˝sĂ˝yla baca gazĂ˝nĂ˝n hĂ˝zlĂ˝ Ăžekilde soĂ°umasĂ˝ önlenmek için bacalar yalĂ˝tĂ˝lmalĂ˝ veya baca duvarĂ˝ et kalĂ˝nlýðý en az 10 cm. olmalĂ˝dĂ˝r.

3.2. Pencere veya Duvar Delinerek Yapýlan Bacalarýn Yalýtýlmasý

Þekil 2. Bacada iyi bir çekiĂž için bacanĂ˝n yalĂ˝tĂ˝lmasĂ˝ gerekir. YalĂ˝tĂ˝msĂ˝z veya duvar delinerek inĂža edilmiĂž bacalar meteorolojik Ăžartlardan fazlaca etkilenir ve soĂ°ur. YalĂ˝tĂ˝msĂ˝z veya duvar delinerek inĂža edilmiĂž bacalarda Ă˝sĂ˝cĂ˝dan çĂ˝kan sĂ˝cak gazlar bacada Ă˝sĂ˝sĂ˝nĂ˝ kolayca kaybederler. Baca gazĂ˝ içindeki su buharĂ˝ yoĂ°unlaÞýr.YalĂ˝tĂ˝msĂ˝z ve direk hava ile temastaki bacalarda daha çok kurum, katran ve kreosote oluĂžur. BacanĂ˝n içini kaplayan kurum, katran ve kreosote bacanĂ˝n daralmasĂ˝na ve tĂ˝kanmasĂ˝na neden olur. Kreosote kolay tutuĂžucu bir maddedir. Daralan veya tĂ˝kanan bacanĂ˝n daha sĂ˝k aralĂ˝klarla temizlenmesi gerekir. Aksi durumda daralan bacada baca gazĂ˝ yükselmek yerine aĂžaĂ°Ă˝ doĂ°ru akar. BacasĂ˝ temizlenmeyen sobalarĂ˝ tutuĂžturmak oldukça zordur. Yanma yavaĂž ve verimsiz olur. Baca gazĂ˝ devamlĂ˝ dumanlĂ˝ olur. BacasĂ˝ temizlenmeyen sobalarda devamlĂ˝ eksik yanma olur ve daha fazla yakĂ˝t tüketilir. SoĂ°uk günlerde yalĂ˝tĂ˝msĂ˝z ve duvar delinerek inĂža edilmiĂž bacalĂ˝ sobalarĂ˝ tutuĂžturmak oldukça zordur. Baca içinde Ă˝sĂ˝nmýÞ gazlarĂ˝n soĂ°umasĂ˝nĂ˝ azaltmak, baca tepmesini önlemek ve meteorolojik deĂ°iĂžikliklerin etkisini minimize etmek için bacalar ya yalĂ˝tĂ˝lmalĂ˝ veya duvar et kalĂ˝nlýðý en az 10 cm. olmalĂ˝dĂ˝r. Pencere veya duman delinerek baca oluĂžturulmuĂžsa delinen kĂ˝sĂ˝mda mutlaka hava sĂ˝zdĂ˝rmazlýðý temin edilmelidir.

4.Etkili Baca YüksekliĂ°i

 

Þekil 3. Sobalarda verimli bir yanma için etkili baca yüksekliĂ°i yeterli olmalĂ˝dĂ˝r. Uzun bacalĂ˝ bir sobada kĂ˝sa bacalĂ˝ya göre daha iyi gaz çekiĂži elde edilir. Etkili baca yüksekliĂ°i arttĂ˝kça baca çekim gücü de artar. Yeterli yükseklikte bacasĂ˝ olmayan sobalarda yanma için yeterli miktarda hava ve verimli bir yanma elde etmek zordur. Bu tür sobalarda sĂ˝k aralĂ˝klarla baca gazĂ˝ tepmesi olur. DiĂ°er taraftan baca yüksekliĂ°i arttĂ˝kça Ă˝sĂ˝ ve sürtünme kayĂ˝plarĂ˝ artar, bacada gaz yükselme hĂ˝zĂ˝ düĂžer ve bacada nem yoĂ°uĂžmasĂ˝ meydana gelir. Limitlerin üzerindeki bacalarda ciddi duman problemi meydana gelir. Uzun bacalĂ˝ binalarda, baca malzemesi olarak taĂž, tuĂ°la veya paslanmaz çelik kullanĂ˝lmasĂ˝ tavsiye edilir. Böylece bacada içinde gaz içindeki nemin yoĂ°uĂžmayĂ˝ önlenir.

Sobada yeterli baca çekiĂž gücünü elde etmek için etkili baca yüksekliĂ°i en az 3.5 metre, en fazla 5 metre olmalĂ˝dĂ˝r.

YangĂ˝n emniyeti için bacalar çatĂ˝nĂ˝n en yüksek mahyasĂ˝ndan en az 50-80 cm. yükseklikte yapĂ˝larak yüksek yapĂ˝larĂ˝n (bina ve aĂ°aç gibi) baca üzerine etkisi en aza indirilebilir.

5. Baca BaĂžlýðýnĂ˝n Önemi

 

   

Þekil 4. Bacalara yaĂ°mur suyunun, kuĂžlarĂ˝n ve haĂžerelerin girmesini önlemek ve rüzgarĂ˝n bacalar üzerine etkisini azaltmak için bacalarda baĂžlĂ˝k kullanĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r.

Bacada baĂžlĂ˝k yoksa yaĂ°mur suyu baca içine nüfus eden ve bacayĂ˝ Ă˝slatĂ˝r. Baca içinde hava sirkülasyonu çok az veya hiç olmadýðýndan ve güneĂž ýÞýðý da baca içine nüfus edemediĂ°inden baĂžlĂ˝ksĂ˝z bacalar uzun süre nemli ve soĂ°uk kalĂ˝r. Bacada biriken is veya kurum nemli ortamda çözünerek çok kötü kokuya ve duvarlarda lekelere neden olur.

BaÞlýksýz bacalarda kuÞlar ve haÞereler yuvalar yaparak bacalarýn týkanmasýna neden olurlar.

BaĂžlĂ˝ksĂ˝z bacalarda rüzgarlĂ˝ günlerde baca gazĂ˝ tepmesi sĂ˝k olur. Rüzgar hĂ˝zĂ˝, baca gazĂ˝ hĂ˝zĂ˝ndan daha büyükse rüzgar bacadan gaz çĂ˝kýÞýnĂ˝ engeller. BacasĂ˝ baĂžlĂ˝ksĂ˝z olan sobalĂ˝ evlerde baca gazĂ˝ tepmesi sonucu sĂ˝k sĂ˝k soba zehirlenmeleri olur.

BaĂžlĂ˝ksĂ˝z bacanĂ˝n çevresi yüksek engellerle (bina veya aĂ°aç gibi) çevrili ise rüzgarlĂ˝ günlerde sobalarda baca gazĂ˝ tepmesi daha sĂ˝k aralĂ˝klarla meydana gelir. RüzgarlĂ˝ havalarda yüksek engellerle çevrili alçak binalarĂ˝n çevresinde sĂ˝k sĂ˝k türbülans oluĂžur.

YukarĂ˝da sĂ˝ralanan tüm olumsuzluklarĂ˝ gidermek için Ă˝sĂ˝tĂ˝cĂ˝ bacasĂ˝nda baĂžlĂ˝k kullanĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r.

6. Yüksek Engellerin Baca Üzerine Etkisi

 

 

Þekil 5. Bir binanĂ˝n çevresi yüksek yapĂ˝ veya aĂ°açlar gibi engellerle çevrili ise orta veya Ăžiddetli rüzgarlĂ˝ havalarda bina üzerinde sĂ˝k sĂ˝k alçak basĂ˝nç veya türbülans meydana gelir. Bu tür konutlarĂ˝n çevresindeki basĂ˝nç, yüksek yapĂ˝larĂ˝n veya aĂ°açlarĂ˝n tepesindeki basĂ˝nçtan düĂžüktür. DolayĂ˝sĂ˝yla hava akýÞý yüksek binadan alçak binaya doĂ°rudur. Yüksek binalarla çevrili alçak binanĂ˝n bacasĂ˝nda gaz yükseliĂži her zaman zor olur. Bu tür binalarda baca gazĂ˝ çekim gücü düĂžüktür. Bu tür dairelerde Ă˝sĂ˝tĂ˝cĂ˝dan çĂ˝kan gazlardan zehirlenmeler sĂ˝k olur. DolayĂ˝sĂ˝yla bacalarĂ˝n yüksek yapĂ˝lar, aĂ°açlar gibi engellerden etkilenmemesi için bunlarĂ˝n kaplama alanĂ˝ dýÞýnda yani yakĂ˝n engellerden en az 6 metre uzakta ve bacanĂ˝n etkili yüksekliĂ°i ise ortalama 5 metre olmalĂ˝dĂ˝r. Bacada baca baĂžlýðý kullanĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r.

 

7. SobanĂ˝n Daire Ýçine YerleĂžtirilmesi

 

 

 

Þekil 6. TSE belgeli, baĂ°lantĂ˝ yerleri ve açĂ˝lĂ˝p kapanan kapaklarĂ˝ sĂ˝zdĂ˝rmasĂ˝z, üstten yakmalĂ˝ soba kurulurken dikey boru arka ve yan duvarlardan 0.96-1.5 m. uzakta olmalĂ˝dĂ˝r. Dikey boru arka duvara yakĂ˝n olursa odanĂ˝n Ă˝sĂ˝nmasĂ˝ için kullanĂ˝lacak Ă˝sĂ˝ dýÞarĂ˝ atĂ˝lmýÞ olur. Dikey boru duvardan 1.5 metreden fazla uzak olursa sobalarda baca çekiĂži düĂžer ve baca gazĂ˝ tepmesi sĂ˝k olur. Soba kurarken fazla dirsekten kaçĂ˝nĂ˝lmalĂ˝ ve zorunlu olmadĂ˝kça ikiden fazla dirsek kullanĂ˝lmamalĂ˝dĂ˝r. Dirsek sayĂ˝sĂ˝ arttĂ˝kça sobada baca gazĂ˝ çekiĂž gücü azalĂ˝r ve yanma verimliliĂ°i düĂžer.

Yatay borular bacaya doĂ°ru %10 eĂ°imle yükseltilmelidir. Böylece bacada yoĂ°unlaĂžan nemin sobaya doĂ°ru akmasĂ˝ saĂ°lanabilir.

Baca gazĂ˝ sĂ˝zĂ˝ntĂ˝sĂ˝nĂ˝ önlemek için sobanĂ˝n dirsek ve boru ekleme yerleri ile bacaya giriĂž aĂ°zĂ˝ hava sĂ˝zdĂ˝rmasĂ˝z olmalĂ˝ ve b oru ve baca üzerinde herhangi yarĂ˝k veya çatlak olmamalĂ˝dĂ˝r. Boru ve baca üzerinde çatlak, yarĂ˝k ve boĂžluk varsa baca içine sĂ˝zan hava, baca gazĂ˝nĂ˝ soĂ°utur ve baca çekiĂžini düĂžürür. SoĂ°uyan baca gazĂ˝ndaki nem, baca içinde yoĂ°unlaĂžarak duvarlarda lekelenmelere neden olur.

Soba Ă˝sĂ˝sĂ˝ndan daha fazla faydalanmak için sobaya takĂ˝lan dirsek üzerine mutlaka cimri takĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r.

TSE belgesiz, baĂ°lantĂ˝ yerleri sĂ˝zdĂ˝ran, alttan yakmalĂ˝ sobalar ile teneke sobalar kesinlikle Ă˝sĂ˝nma amacĂ˝ ile kullanĂ˝lmamalĂ˝dĂ˝r. Bu tür sobalar hem daha fazla yakĂ˝t tüketimine hem de zehirlenmelere neden olur.

Sobadaki gaz sĂ˝zĂ˝ntĂ˝sĂ˝ndan minimum etkilenmek için sobadan en az bir metre uzakta oturulmalĂ˝dĂ˝r. Aksi durumda sobadan sĂ˝zmasĂ˝ muhtemel karbon monoksit gibi zehirli gazlar Ăžiddetli baĂž aĂ°rĂ˝sĂ˝na, baĂž dönmesine ve hatta ölüme neden olur.

YaĂžlĂ˝lar ve çocuklar yalnĂ˝z baÞýna yanmakta olan soba yanĂ˝nda bĂ˝rakĂ˝lmamalĂ˝dĂ˝r.

SobalarĂ˝n yanĂ˝na yanĂ˝cĂ˝ ve parlayĂ˝cĂ˝ malzemeler konmamalĂ˝dĂ˝r. Mobilyalar ve çamaÞýrlar sobadan uzak tutulmalĂ˝dĂ˝r.

Sobanýn 50 cm. yakýnýna ýsýnýn daðýlmasýný engelleyici bir malzeme ve eÞya konmamalýdýr.

SobanĂ˝n kurulu olduĂ°u odada yatĂ˝lmamalĂ˝dĂ˝r. YatĂ˝lmak zorunda ise soba sönmüĂž olmalĂ˝dĂ˝r. SobasĂ˝ yanan odada yatĂ˝lmak zorunda ise kiĂžinin baÞý sobadan en az 1.5 metre uzakta kapĂ˝ya yakĂ˝n olmalĂ˝dĂ˝r. KapĂ˝ hafifçe açĂ˝k olmalĂ˝dĂ˝r. Odada kirli gazĂ˝n birikmesi önlenmelidir. KapĂ˝ ve pencere sĂ˝kĂ˝ Ăžekilde kapatĂ˝ldýðýnda yanmakta olan sobaya yeterli hava giremez ve baca çekiĂži düĂžer. Soba içine yeterli havanĂ˝n girememesi eksik yanmaya neden olur. Orta ve Ăžiddetli rüzgarlĂ˝ havalarda baca gazĂ˝ sobadan sĂ˝zarak oda içine dolar ve zehirlenmelere neden olur.

Özellikle ülkemizde çoĂ°u aileler gece saatlerinde odanĂ˝n kapĂ˝ ve penceresinin altĂ˝nĂ˝ sĂ˝kĂ˝ Ăžekilde kapatĂ˝rlar. DolayĂ˝sĂ˝yla yanmakta olan sobaya oda içinden yeterli hava temin edilemediĂ°i için soba ve boru baĂ°lantĂ˝ yerlerinden oda içine duman sĂ˝zar.

Yatarken yanmakta olan “kömür koru” üzerine taze kömür atĂ˝lmamalĂ˝dĂ˝r.

8. BacalarĂ˝ Temizlemenin Önemi

 

Þekil 7. BacalarĂ˝ is, kurum, katran ve kreosote baĂ°ladýðý zaman baca kesiti daralĂ˝r ve baca çekim gücü düĂžer. Baca temizlenmediĂ°i zaman soba içine yanma için yeterli hava giremez. Böylece yanma yavaĂžlar, yanma verimliliĂ°i düĂžer ve eksik yanma gerçekleĂžir. DumanlĂ˝ yanma olur. IsĂ˝nma için daha fazla yakĂ˝t tüketimine neden olur. Orta veya Ăžiddetli rüzgarlĂ˝ havalarda sĂ˝k sĂ˝k baca gazĂ˝ teper ve oda içine duman sĂ˝zar. Baca içinde 0.6 cm. kalĂ˝nlĂ˝kta kurum veya kreosote biriktiĂ°inde baca temizlenmelidir. Bacalar mutlaka yĂ˝lda bir defa temizlenmelidir. Kreosote kolay tutuĂžan bir maddedir. Buda yangĂ˝na neden olur. Ýstanbul'da konutlardaki yangĂ˝nlarĂ˝n %20 si temizlenmeyen bacalardan ileri gelmektedir. Bir binanĂ˝n yĂ˝llĂ˝k baca temizliĂ°i bina büyüklüĂ°üne baĂ°lĂ˝ olarak 40-150 milyon TL. arasĂ˝nda deĂ°iĂžmektedir.

BacayĂ˝ temizlemenin amacĂ˝ baca içinde birikmiĂž zararlĂ˝ ve yüksek derecede yanĂ˝cĂ˝ maddeleri bertaraf etmektir.

TemizlenmiĂž bacalĂ˝ sobada yanma iyileĂžir , eksik yanma, oda içini gaz sĂ˝zmasĂ˝ ve baca gazĂ˝ koku problemi önlenir.

9. Soba Borunun Bacaya Fazla Sokulmasýnýn Zararlarlarý

....................(Doðru) ...........................(YanlýÞ)......................... (YanlýÞ)

 

.......................(a).................................. (b)................................ (c)

Þekil 8. Soba borusu bacaya fazla sokulmamalĂ˝dĂ˝r. Soba borusu bacanĂ˝n kesit alanĂ˝nĂ˝ daraltmamalĂ˝dĂ˝r. DaraltĂ˝lmýÞ bacalarda baca gazĂ˝ akýÞý zorlaÞýr. DolayĂ˝sĂ˝yla baca çekiĂži ve yakĂ˝tĂ˝n yanma verimi düĂžer. Daralan bacalarda sobaya yeterli hava giriĂži güçleĂžtiĂ°inden yakma ve yanma zorlaÞýr. Eksik yanmadan dolayĂ˝ baca gazĂ˝ içinde kurum, katran, kreosote ve is miktarĂ˝ artar. Bu durum da soba borusu ve baca üzerinde tĂ˝kanmaya neden olur. Özellikle geceleri ve rüzgarlĂ˝ havalarda daralan bacalĂ˝ sobalarda baca tepmesi sĂ˝k olur. Bu da zehirlenmelere neden olur.

10. Dairenin Üst KĂ˝smĂ˝ndaki KĂ˝rĂ˝k CamlarĂ˝n ve BoĂžluklarĂ˝n ZararlarĂ˝

 

Þekil 9. Soba yandýðý zaman oda içinde Ă˝sĂ˝nan hava yükselir ve odanĂ˝n üst kĂ˝smĂ˝ndaki boĂžluklardan, yarĂ˝klardan ve çatlaklardan dýÞarĂ˝ kaçar. Kaçan hava yerine binanĂ˝n alt ve yan kĂ˝smĂ˝ndaki boĂžluklardan, çatlaklardan soĂ°uk ve taze hava odaya girer. Böylece odada nötr basĂ˝nç oluĂžur. Nötr basĂ˝ncĂ˝n üzerinde hava pozitif basĂ˝nca altĂ˝nda ise negatif basĂ˝nca sahiptir. Nötr basĂ˝nç düzlemi atmosferdeki rüzgara ve sĂ˝caklýða baĂ°lĂ˝ olarak alçalĂ˝r veya yükselir. Nötr basĂ˝nç düzlemi odadaki sĂ˝zĂ˝ntĂ˝nĂ˝n büyük olduĂ°u yöne yönelir. OdanĂ˝n üst kĂ˝smĂ˝ndaki boĂžluk alt kĂ˝sĂ˝mdakinden büyükse nötr basĂ˝nç düzlemi yukarĂ˝ doĂ°ru hareket eder ve Ă˝sĂ˝nan hava boĂžluklardan dýÞarĂ˝ kaçmaya çalýÞýr. EĂ°er nötr basĂ˝nç düzlemi altĂ˝nda kalan kĂ˝sma yeterli hava kapĂ˝ veya pencerenin alt kĂ˝smĂ˝ndan girmezse, bu durumda sobada gaz akýÞý ters yönde gitmeye baĂžlar. Çünkü oda da sobanĂ˝n yandýðý seviyede hava azalmýÞtĂ˝r. Bu havanĂ˝n mutlaka temin edilmesi gereklidir. Bu durumda sobada gaz akýÞý yön deĂ°iĂžtirir ve bacadaki duman sobanĂ˝n çevresindeki boĂžluklardan odaya doĂ°ru akmaya baĂžlar. Böylece odayĂ˝ duman kaplar. Özellikle bu durum geceleri gerçekleĂžir. Çünkü kapĂ˝lar ve pencereler kapalĂ˝dĂ˝r. Hatta kapĂ˝larĂ˝n ve pencerelerin alt kĂ˝smĂ˝ndaki boĂžluklardan soĂ°uk hava girmesin diye kapatĂ˝lmýÞtĂ˝r. DolayĂ˝sĂ˝yla odayĂ˝ terk eden Ă˝sĂ˝nmýÞ hava yerine kapĂ˝ ve pencere altĂ˝ndan odaya taze hava giremediĂ°inden dolayĂ˝ baca gazĂ˝ yön deĂ°iĂžtirir. Baca gazĂ˝ odaya doĂ°ru akmaya baĂžlar. Odaya sĂ˝zan baca gazĂ˝ özellikle uyku esnasĂ˝nda soba zehirlenmesine neden olur.

   

11. RüzgarĂ˝n Bina Üzerine Etkisi

Þekil 10. RüzgarlĂ˝ günlerde rüzgarĂ˝n binaya çarptýðý yöndeki cephede yüksek (pozitif) basĂ˝nç, diĂ°er cephede ise alçak (negatif) basĂ˝nç oluĂžur. RüzgarĂ˝n estiĂ°i yöndeki duvarda yarĂ˝k, çatlak veya boĂžluk ve pencerede camlar kĂ˝rĂ˝k ve çerçeve duvar veya çerçeve kanat arasĂ˝nda boĂžluk varsa hava buralardan oda içine girmeye çalýÞýrken diĂ°er yöndeki duvardan da çĂ˝kmaya çalýÞýr. RüzgarĂ˝n estiĂ°i yöndeki ve diĂ°er yöndeki bina cephelerinde yarĂ˝k, çatlak veya boĂžluklar birbirine eĂžitse bu doĂ°al baca çekiĂžini pek etkilemez. Böyle bir evde oturmak mümkün deĂ°ildir. RüzgarĂ˝n estiĂ°i yönün tersi yönündeki cephede daha büyük boĂžluk, yarĂ˝k, çatlak ve kĂ˝rĂ˝k cam varsa bina içindeki hava dýÞarĂ˝ çĂ˝kmaya çalýÞýr. Bu durumda oda içinde negatif basĂ˝nç seviyesi yükselir ve baca gibi doĂ°al boĂžluklardan binaya hem baca içindeki gazlar ve hem de dýÞarĂ˝dan hava girmeye çalýÞýr.

Soba çevresindeki basĂ˝nç, bacadaki basĂ˝nçtan daha düĂžükse ters akýÞ meydana gelir. Evin üst kĂ˝smĂ˝ndaki çatlak veya boĂžluklardan kaçan gaz odanĂ˝n tabanĂ˝ndan giren soĂ°uk havadan daha hĂ˝zlĂ˝ Ăžekilde odayĂ˝ terk eder. Bu durumda sobanĂ˝n çevresindeki basĂ˝nç düĂžer ve bacadaki gazlar aĂžaĂ°Ă˝ yani oda içine doĂ°ru akar. Evin üst kĂ˝smĂ˝ndaki boĂžluklarĂ˝ hava sĂ˝zdĂ˝rmaz yapĂ˝larak bu tip problemler çözülebilir.

12. Hava ile Direk Temasta Olan Beton ÇatĂ˝lar

Þekil 11. DýÞ hava ile direk temasta olan beton çatĂ˝ evler meteorolojik deĂ°iĂžimlerden kolayca etkilenerek çabuk Ă˝sĂ˝nĂ˝r veya soĂ°urlar. Çünkü beton bloklar Ă˝sĂ˝yĂ˝ iyi iletirler. DolayĂ˝sĂ˝yla soĂ°uk kýÞ aylarĂ˝nda oda içinde Ă˝sĂ˝nan hava hĂ˝zla yükselerek beton çatĂ˝dan, pencere, kapĂ˝ boĂžluklarĂ˝ndan ve kĂ˝rĂ˝k camlardan dýÞarĂ˝ çĂ˝kmaya çalýÞýr. Oda içinde hĂ˝zlĂ˝ hava sirkülasyonu söz konusudur. Bu tür evlerde sürekli gizli sirkülasyon, halk dil ile cereyan vardĂ˝r. Bu tür binalarda insanlar sĂ˝k aralĂ˝klarla hasta olurlar. EĂ°er odanĂ˝n alt yan kĂ˝smĂ˝ndaki kapĂ˝, pencere boĂžluklarĂ˝ndan yeterli taze hava odaya girmezse gazlar bacada yükselemez. Duman soba ve baca üzerindeki boĂžluklardan odaya sĂ˝zar. SĂ˝zan gazlar ise zehirlenmelere neden olur.

Beton çatĂ˝lĂ˝ evlerde sĂ˝k aralĂ˝klarla soba zehirlenmesi olur.

13. Lodoslu ve Ýnversiyonlu HavalarĂ˝n Bacalar Üzerine Etkisi

Lodoslu kýÞ aylarĂ˝nda sĂ˝caklýðýn artmasĂ˝ ile hava sĂ˝caklýðý baca gazĂ˝ sĂ˝caklýðýna yaklaÞýr. Bunun sonucu bacanĂ˝n çekim gücü düĂžer. Baca gazĂ˝, soba ve borularĂ˝n üzerindeki boĂžluklardan ve çatlaklardan sĂ˝zmaya çalýÞýr. Bu da oda içinde duman oluĂžturur.

RüzgarlĂ˝ günlerde, rüzgar hĂ˝zĂ˝ baca gazĂ˝ hĂ˝zĂ˝ndan daha yüksek olabilir. Bu durumda sobalarda sĂ˝k sĂ˝k baca gazĂ˝ tepmesi olur. Soba zehirlenmelerini önlemek için önceden rüzgarlĂ˝ günler halk duyurulmalĂ˝dĂ˝r. Yatmadan önce herkesin sobasĂ˝nĂ˝ söndürmesi istenmelidir. SobayĂ˝ söndürmek için kesinlikle yanmakta olan kor içine su dökülmemelidir. Bu durumda çok zehirli gazlar oluĂžur. SobanĂ˝n kurulu olduĂ°u odada uyunduĂ°u zaman özellikle rüzgarlĂ˝ günlerde soba ve boru boĂžluklarĂ˝ndan sĂ˝zan gazlar zehirlenmeler neden olabilir.

Ýnversiyonlu günlerde hava sĂ˝caklýðý yükseklikle artar. Atmosferde inversiyon genelde yüksek basĂ˝nçlĂ˝ ve sakin rüzgarlĂ˝ günlerde gerçekleĂžir. Ýnversiyonlu günlerde bacalarda iyi bir gaz çekiĂži elde etmek çok zordur. Ýnversiyonlu günlerde baca gazĂ˝ genelde dumanlĂ˝ görülür ve gazlar yükselme yerine aĂžaĂ°Ă˝ doĂ°ru gitmek ister. Sobada yanma zor gerçekleĂžir. Çünkü atmosferik Ăžartlar baca gazĂ˝nĂ˝n yukarĂ˝ doĂ°ru deĂ°il de aĂžaĂ°Ă˝ya doĂ°ru gitmeye zorlar. Yüksek binalarla çevrili Ăžehirdeki az katlĂ˝ evlerin çevresinde inversiyon daha sĂ˝k meydana gelir. Yine daĂ°larla çevrili bir vadideki Ăžehirde sabah ve akĂžam saatlerinde inversiyon sĂ˝k aralĂ˝klarla meydana gelir.

Ýnversiyonlu günlerde sobanĂ˝n kurulu olduĂ°u odanĂ˝n kapĂ˝nĂ˝n tabanĂ˝ açĂ˝k olursa daha iyi bir baca çekiĂži elde edilebilir.

Ýnversiyonlu günlerde bacadan çĂ˝kan kirletici gazlar atmosferde daĂ°Ă˝lmadýðý için hava kirliliĂ°inin artmasĂ˝na neden olur. Þehir havasĂ˝nda artan kirletici gazlar saĂ°lĂ˝k üzerinde çok ciddi olumsuzluĂ°a neden olur. KýÞ aylarĂ˝nda inversiyonlu günler halka duyurulmalĂ˝dĂ˝r. HalkĂ˝n saĂ°lýðýnĂ˝n korunmasĂ˝ için soba yakĂ˝lmasĂ˝nda sĂ˝nĂ˝rlamalar getirilmelidir. Belli saatlerde (sabah 5-9 ile akĂžam 4-9 arasĂ˝) özellikle kömür, odun veya fuel-oil yakĂ˝lmasĂ˝ yasaklanmalĂ˝dĂ˝r.

 

14. Baca DetaylarĂ˝

 

15. Sobada Yakýlmasý Yasak Maddeler ve Soba Zehirlenmesi

Sobada lastik, plastik, boya, petro kok, araba lastiĂ°i, asfalt ve tĂ˝bbi atĂ˝k gibi çöplerin yakĂ˝lmasĂ˝ önlenmeli ve yasaklanmalĂ˝dĂ˝r. Yanmakta olan sobaya kesinlikle çöp atĂ˝lmamalĂ˝dĂ˝r. Bu tür atĂ˝klar sobada yakĂ˝ldýðý zaman çok zararlĂ˝ ve zehirli kirletici gazlar oluĂžur.

AÞýrĂ˝ nemli kömür veya odun kullanĂ˝lmadan önce kurutulmalĂ˝dĂ˝r. AĂ°açlar kesildikten en az 6 ay sonra Ă˝sĂ˝nmada yakĂ˝t olarak kullanĂ˝lmamalĂ˝dĂ˝r. Benzer Ăžekilde yüksek nemli kömürlerinde kullanĂ˝lmasĂ˝ndan kaçĂ˝nĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r. Nemli odun ve kömür Ă˝sĂ˝nma amaçlĂ˝ kullanĂ˝ldýðý zaman yakĂ˝t içindeki nemi buharlaĂžtĂ˝rmak gerekli enerji, atĂ˝k enerjidir. AtĂ˝k enerji Ă˝sĂ˝nma yerine yakĂ˝ttaki nemin buharlaĂžmasĂ˝ için kullanĂ˝lĂ˝r. Bu da Ă˝sĂ˝nma için fazla enerjinin tükenmesine neden olur.

Sobada eksik yanma sonucu karbon monoksit gibi zararlĂ˝ ve zehirli gazlar oluĂžur. OluĂžan karbon monoksit yukarĂ˝da sĂ˝ralanan nedenlerden dolayĂ˝ oda içine sĂ˝zarsa zehirlenmelere neden olur. Karbon monoksit çok zehirli gazdĂ˝r. Karbon monoksit kandaki hemoklobinle birleĂžerek zehirlenmelere neden olur. Karbon monoksit zehirlenmesi baĂž aĂ°rĂ˝sĂ˝, baĂž dönmesi ve halsizlikle baĂžlar. Daha sonra ölümle sonuçlanĂ˝r. Karbon monoksit zehirlenmesi hissedildiĂ°i zaman derhal kapĂ˝ ve pencereler açĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r. Oda içine taze hava girmesi saĂ°lanmalĂ˝dĂ˝r. Özellikle sobanĂ˝n kurulu olduĂ°u odada yatĂ˝ldýðý zaman halsizlik, baĂž dönmesi ve baĂž aĂ°rĂ˝sĂ˝ hissedilmediĂ°i için geceleri uyku esnasĂ˝nda daha fazla ölüm olayĂ˝ gerçekleĂžmektedir.

16. Baca Temizleme EsaslarĂ˝

Standart Baca Temizleme: Standart baca temizlemede baca iç yüzeyi fĂ˝rça kullanĂ˝larak temizlenir. Güçlü, iyi filtre edilen vakumlu aletle eve girmesi muhtemel kurum ve kreosote gibi maddeler emilir. Bu tür temizleme kurum temizliĂ°i için etkilidir. Kreosote tortularĂ˝ temizliĂ°i için normaldir. Baca içindeki sĂ˝r (cila) tortularĂ˝nĂ˝ bu metotla temizlemek pek mümkün deĂ°ildir.

Mekanik Temizleme: Mekanik temizlemede, tel fĂ˝rçalar veya elektrik motoru ile hĂ˝zla döner özel zincirle kullanĂ˝lĂ˝r. Mekanik temizleme sert kreosoteleri veya sĂ˝r (cila) tortularĂ˝ temizlemek için sĂ˝k sĂ˝k kullanĂ˝lĂ˝r. Mekanik temizleme profesyonel baca temizleme ekipleri tarafĂ˝ndan kullanĂ˝lĂ˝r. Mekanik aletlerin uygun kullanĂ˝lmamasĂ˝ çalýÞanlara ve bacaya zarar verir.

Kimyasal Temizleme: Baca temizleyicileri mekanik temizleme yerine veya mekanik temizleme ile birlikte kimyasal temizlemeyi yapabilir. Spesifik kimyasallarla kreosote ve cila (sĂ˝r) yoĂ°un depositesi gevĂžetilerek çözünür hale geçirilir. Kimyasal temizleme, eĂ°itilmiĂž profesyonel temizleyiciler tarafĂ˝ndan kullanĂ˝lmalĂ˝dĂ˝r.

Kaynak:
www.tarkar.com.tr
http://www.cevreorman.gov.tr/